Ezidilerin ‘’biz Kürt değiliz, biz kendi başına bir etno-dinsel grubuz’’ beyanı, Kürtleri tam ortadan olmasa da ikiye bölüyor. Bu bölünmenin sağcı-burjuva milliyetçi çizgi ile sol-demokrat-yurtsever ideolojik-siyasi çizgiler arasında olduğunu vurgulamak gerekiyor.
Ahmet Aydın
26 Ekim 2026
Remezan Kerim ile Êzidî Kadın Özgürlük Hareketi (TAJÊ) koordinasyon üyesi Rîham Hesen arasında yaşanan tartışma, daha doğrusu Ezidilerin ‘’biz Kürt değiliz, biz kendi başına bir etno-dinsel grubuz’’ beyanı, Kürtleri tam ortadan olmasa da ikiye bölüyor.[1] Bu bölünmenin sağcı-burjuva milliyetçi çizgi ile sol-demokrat-yurtsever ideolojik-siyasi çizgiler arasında olduğunu vurgulamak gerekiyor.
Bireylerin, sosyal gurupların kendi etnik-dinsel kimliklerini çoğunluktan farklı olarak tanımlamasına saygı duymamak, tersine bu kişi ya da grupları hainlikle suçlamak, taciz etmek ve zorbalıkla susturmaya çalışmak ancak sağcı-gerici milliyetçilerin işi olabilir. Bir kişi ya da gurup kendi milli kimliğini çoğunluktan farklı olarak beyan etme aşamasına gelmişse, bu objektif veri bile tek başına, ortada zaten farklı bir ruhsal şekilleniş olduğunun göstergesidir. Bir demokrat insana düşen bu farklılığa saygı duymaktır.
Sağcı Kürt burjuva milliyetçilerinin tavrı ise tam tersi yöndedir. Remezan Kerim’in Rîham Hesen karşısındaki zorba tavrı ve yayınlanan videonun altına yapılan hakaret ve nefret dolu yorumlar, her gün bize Türklüğü empoze etmeye çalışan Türk şovenistlerinin zorbalıkları ve hakaretleri kadar rahatsız edicidir.
Ezidilerin önemli bir bölümünün, Ezidilği ayrı bir etno-dinsel kimlik olarak gördükleri ve kendi kimliklerini sadece Ezidi olarak ifade ettikleri bilinen bir gerçekliktir. Kürt burjuva milliyetçilerinin iddia ettikleri gibi bu farklılaşma, dış güçlerin bazı Kürtleri kandırarak oluşturdukları yapay bir ayrışma ya da bölünme değildir. Bu farklılaşmanın kökleri öncelikle Kürtlerin büyük bir bölümünün İslam dinini benimsemesi sürecinde aranmalıdır. Fakat ötesi de vardır: Ezidilik, düalist bir karaktere sahip olan Zerdüşlük’ten de ayrılır. Ezidiliğin tekçi yapısı onu Hinduizme ve Aryanların ilk zaman inancı olan Zurvanizme yaklaştırır. Bu nedenle Ezidiliğin Aryan inançlarının arkaik yapısını koruduğunu söylüyoruz. Dolayısıyla çoğunluğu önce Zerdüşti ve sonra Müslüman olan Kürtler ile Ezidiler arasında uzun bir tarihsel sürece dayanan inançsal, kültürel bir kopuş ve farklılaşma yaşanmıştır.
Meselenin sadece inançsal farklılaşmadan kaynaklandığın düşünmek de eksik bir yaklaşım olabilir. Aryanik halklarda inanç genellikle akraba kavimleri birleştiren ortak bir bağ/kimlik oluşturmuştur. Dolayısıyla bugün Kürtçe konuşan Ezidilerin, pek çok farklı etnik gurubun bileşiminden oluşması çok yüksek bir ihtimaldir. Bu durumda Ezdilerin ‘’Biz Kürt değiliz’’ söyleminin altında, bu farklı etnik gurupların hafızasındaki farklı kimlik bilincinin de bir etkisi olabileceğini göz önünde bulundurmak gerekir.
Kürt-Ezidi ilişkilerine ve tartışmalarına benzer bir durum Sırplar ile Boşnaklar ve hatta Sırplar ile Hırvatlar arasında yaşanmaktadır. Bilindiği üzere bu halklar soydaş/akraba halklardır. Dilleri de birbirilerine çok yakındır. Sırplar kendilerini evin büyük abisi olarak görürler ve Boşnak ve Hırvatları, farklı inanç ve ulusal kimlik benimsemelerinden dolayı, ‘’kendi ailelerine ihanet eden hain kardeşler’’ olarak damgalarlar. Fakat tarihi birazcık eşelediğinizde, özellikle Boşnakların Sırplardan ayrışmasının objektif temelleri olduğunu görürsünüz. Boşnak etnik kimliğinin oluşmasında doğudan bölgeye göç eden nüfusun ve bu nüfusun Bogomili inancının büyük bir rolü vardır.
Kendilerine özgü bir inanca ve kültüre sahip olan Ezidiler, tarih boyunca bölgede hakim olan etnik ve dinsel grupların zulüm ve katliamlarına maruz kaldılar. Üstelik çoğunlukla bu katliam ve zulüm soydaşları olan Kürtlerin eliyle yapılmıştır. Bu durum Ezidilerin giderek kendi içine kapanmasına yol açmış ve çevresindeki gruplardan farklı bir kültürel ve ruhsal şekillenmeye sahip olmalarına neden olmuştur.
Tek başına Kürtçe konuşmaları Ezidileri Kürt ulusunun bir parçası yapmaya yetmez. Ulus ve ulusal kimlik dile indirgenmez. Bugün İrlandalılar ve İskoçlar gündelik yaşamda neredeyse sadece İngilizce konuşurlar ama bu onları İngiliz ulusu içinde görmemize neden olmaz. Atlantik kıyılarından Hint okyanusuna kadar Arapça konuşulur ancak bu coğrafyada tek bir Arap ulusunun varlığından bahsedemeyiz. Sağcı-milliyetçi Kürtler maalesef sosyolojinin bu gerçeklerinden bihaberdirler ve milliyetçi hezeyanlarla hareket ediyorlar.
Hakim ulus baskısı karşısında demokrat ve özgürlükçü olmak kolaydır. Esas sınav içerde verilmeli
Kürt burjuva milliyetçilerinin öfkelenme gerekçeleri Türk şovenistlerine göre daha güçlü görünebilir. Onlar ''ama bu kişiler Kürtlüğe, bize ait bir şeyi bizden koparmaya çalışıyorlar, bu nedenle öfke duyuyoruz'' diyerek zorbalıklarını meşru göstermeye çalışabilirler.
İki olgu Kürt milliyetçilerinin bu tavırlarını destekler görünmektedir:
Birincisi, Ezidiler Kürtçe konuşmaktadırlar ve onlar, (bugün Sünni Müslüman Kürtler tarafından ''küfür ve sapkınlıkla'' eş görülse de), muhtemelen Aryanik halkların ve dolayısıyla Kürtlerin en eski inançlarına dayanan Ezidilik inancına sahiptirler. Burjuva milliyetçiliği yapısı gereği bu kültürel ortaklığı sahiplik, mülkiyet ilişkisi boyutuna taşırmaktadır ve Ezidileri, onların üzerinde yaşadıkları toprakları Kürtlere, ‘’Kürtlüğe ait bir varlık'' olarak görmektedir.
İkincisi, bölgede Kürdistan'ın birer parçası üzerinde egemenlik kurmuş olan hakim uluslar, Kürt nüfusun güçlü ve kararlı bir birliğinden rahatsızlık duydukları için, Kürtlerin en basit çelişkiler ve farklılıklar temelinde de olsa bölünüp ayrışmasından yanadırlar. Bu nedenle hakim uluslar, Kürtler arasındaki farklılıkları derinleştirmeye ve çelişkileri keskinleştirip düşmanlaştırmaya çalışırlar. Kuzey Kürdistan'da bir Zaza-Kürt düşmanlığı yaratmaya çalışan Türk devletinin faaliyetleri bu siyasetin varlığını somut olarak ortaya koymaktadır.
Ne var ki, bütün bu olgular ve bu olguların tek yanlı yorumuna dayanan gerekçeler meselenin sadece bir yanını oluşturmaktadır. Ve dahası ulusal aidiyet ya da ulusal kimlik açısından bu olgular işin esasını oluşturmaktan uzaktır. Kürdistan coğrafyasında farklı etnik-dinsel gruplar yaşamaktadır. Bu gurupların çoğunluğu Kürtlerle soydaş/akrabadır ve ortak kültürel değerlerin sağladığı zemin üzerinden önemli bir bölümü bir uluslaşma süreci sonucunda Kürt ulusunu oluşturmuşlardır. Fakat bu grupların tümünün ya da gurupları oluşturan nüfusun tümünün bu uluslaşma sürecine dahil olamadıklarını görmemiz ve kabullenmemiz gerekiyor.
Düşmanların farklılıklardan yaralanmaya çalışması farklılıklarımızı yok saymamamıza ve bastırmamıza gerekçe oluşturmaz. Ayrıca bizden farklı olanın bunu ifade etmesini engellemek ve onu zorla birliğe dahil etmek, zorbalık olduğu gibi, gerçek bir birliğin oluşumunu da mümkün kılmaz. Bizim önceliğimiz ve ilkemiz, yapay ve zorunlu birlik değil, insan haklarına saygı, özgürlük ve gönüllü birlik olmalıdır.
Etnik köken çoğu kez ulusal aidiyet ya da kimlikle karıştırılmaktadır. Ulus kapitalist toplum içinde oluşmuş bir kategoridir; çoğunlukla daha büyük veya etkin bir etnik gurubun damgasını taşısa da, yine çoğunlukla farklı etnik gurubun birleşmesinden oluşmaktadır. Buna karşın aynı etnik kökene sahip gruplar farklı uluslar oluşturabilirler ya da farklı uluslara mensup olabilirler. Örneğin; Amerikalılar ve İngilizler büyük ölçüde aynı etnik kökene sahiptirler ve aynı dili konuşurlar. Ancak yine de farklı uluslar olarak varlıklarını sürdürürler.
Maalesef Türk şovenistleri gibi Kürt burjuva milliyetçileri de bu temel sosyolojik gerçekliklerden habersizdirler.
